Jakie są minusy ulgi na start?

Myślisz o założeniu firmy i kusi cię Ulga na start? Z tego artykułu dowiesz się, jakie ma ona minusy i kiedy może być dla ciebie ryzykowna. Przeczytasz też, w jakich sytuacjach lepiej z niej zrezygnować, mimo oszczędności na składkach.

Na czym polega Ulga na start?

Ulga na start to rozwiązanie z Konstytucji Biznesu, które działa od 30 kwietnia 2018 roku. Przez 6 pełnych miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej przedsiębiorca nie musi opłacać składek na ubezpieczenia społeczne ZUS. Chodzi o składki emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz wpłaty na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.

W tym okresie płacisz jedynie składkę zdrowotną, której wysokość zależy od formy opodatkowania i dochodu. Daje ona prawo do korzystania z lekarza i szpitala w ramach NFZ, ale nie zapewnia całego pakietu świadczeń związanych z chorobą, wypadkiem czy macierzyństwem. To właśnie brak tych zabezpieczeń jest jednym z najczęściej pomijanych minusów ulgi.

Kto najczęściej korzysta z ulgi?

Na Ulgę na start decydują się głównie osoby zakładające jednoosobową działalność gospodarczą lub wspólnicy spółek cywilnych, którzy pierwszy raz wchodzą w biznes lub wracają do niego po co najmniej 60 miesiącach przerwy. Ulga przysługuje pod warunkiem, że nie wykonujesz w firmie tych samych czynności, które wcześniej wykonywałeś u byłego pracodawcy na etacie.

Duża grupa zainteresowanych to też freelancerzy i specjaliści pracujący zdalnie, dla których niższe koszty na starcie są bardzo ważne. Wielu z nich nie zastanawia się jednak, jak brak składek społecznych w pierwszych miesiącach przełoży się na ich emeryturę czy prawo do zasiłków z ZUS w razie problemów zdrowotnych.

Jak liczy się 6 miesięcy ulgi?

W praktyce okres ulgi może wynieść nawet do 7 miesięcy kalendarzowych. Jeśli rozpoczniesz działalność pierwszego dnia miesiąca, ten miesiąc wlicza się już do 6 miesięcy zwolnienia. Gdy startujesz na przykład 7 lutego, jak w przykładzie z Janem Kowalskim, 6 miesięcy liczy się od marca, a ulga kończy się 31 sierpnia.

Warto też wiedzieć, że zawieszenie działalności w trakcie korzystania z ulgi nie zatrzymuje licznika. Okres zawieszenia wlicza się do tych 6 miesięcy, co dla wielu osób jest sporym zaskoczeniem. Możesz więc obudzić się po kilku miesiącach z przekonaniem, że masz jeszcze ulgę, a formalnie jesteś już po jej zakończeniu.

Ulga na start obniża składki, ale jednocześnie odcina cię od większości świadczeń z ZUS oraz skraca staż ubezpieczeniowy liczony do emerytury i renty.

Brak składek społecznych – co realnie tracisz?

Najpoważniejszy minus ulgi na start to fakt, że nie płacąc składek społecznych, nie budujesz swojego stażu ubezpieczeniowego i nie odkładasz na emeryturę ani rentę. Dla młodej osoby to często abstrakcja, ale po latach kilka „straconych” miesięcy może mieć bardzo wymierne skutki finansowe.

Do tego dochodzi brak prawa do szeregu świadczeń, które dla przedsiębiorcy bywają jedynym źródłem utrzymania, gdy zdrowie zawodzi. Z ulgi na start korzystasz więc trochę jak z „gołego” ubezpieczenia zdrowotnego – masz lekarza i szpital, ale bez żadnych wypłat pieniędzy z ZUS.

Brak prawa do zasiłku chorobowego

Kiedy jesteś na Uldze na start, nie podlegasz ubezpieczeniu chorobowemu. W praktyce oznacza to brak prawa do zasiłku chorobowego, nawet jeśli choroba trwa długo i całkowicie blokuje możliwość pracy. Dla osoby na etacie to sytuacja nie do wyobrażenia, ale dla przedsiębiorcy bez składek chorobowych to codzienność.

Nawet jeśli po kilku miesiącach stwierdzisz, że chcesz „ratować się” zgłoszeniem do ubezpieczenia chorobowego, musisz odczekać 90 dni okresu wyczekiwania. Dopiero po takich trzech miesiącach nieprzerwanego ubezpieczenia nabędziesz prawo do zasiłku chorobowego. Krótka infekcja czy nagłe zachorowanie w tym czasie i tak nie da ci żadnego wsparcia z ZUS.

Brak zasiłku macierzyńskiego i opiekuńczego

Szczególnie ryzykowne jest korzystanie z ulgi na start w sytuacji, gdy planujesz ciążę lub istnieje szansa, że w najbliższym czasie powiększy się twoja rodzina. Brak zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych oznacza brak prawa do zasiłku macierzyńskiego, nawet jeśli opłacasz drogie prywatne świadczenia medyczne.

Podobnie wygląda sprawa z zasiłkiem opiekuńczym. Jeśli w czasie ulgi zachoruje dziecko lub bliski członek rodziny i będziesz musiał przerwać działalność, nie dostaniesz żadnego świadczenia. Cały ciężar utrzymania spadnie wtedy na twoje oszczędności lub dochody partnera.

Brak ochrony z ubezpieczenia wypadkowego

Prowadzisz firmę budowlaną, transportową albo pracujesz przy maszynach? Brak ubezpieczenia wypadkowego w czasie ulgi jest bardzo groźny. Jeśli dojdzie do wypadku przy pracy lub zachorujesz na chorobę zawodową, nie dostaniesz ani zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego, ani świadczenia rehabilitacyjnego, ani renty inwalidzkiej.

W praktyce oznacza to, że nawet poważne urazy, długie leczenie czy trwałe pogorszenie zdrowia nie przełożą się na żadne wypłaty z ZUS. Przy działalnościach o wyższym poziomie ryzyka ulga na start może więc bardziej przypominać grę va banque niż rozsądne cięcie kosztów.

Ulga na start a emerytura i renta – jakie są skutki?

Dla wielu osób największym minusem ulgi okazuje się nie brak bieżących zasiłków, ale wpływ na przyszłe świadczenia emerytalne i rentowe. Okres Ulgi na start nie zalicza się bowiem do okresów składkowych, a to one decydują o wysokości twojej emerytury i o tym, czy w ogóle spełniasz warunki do jej podwyższenia do poziomu minimalnego.

Podobny problem może pojawić się przy ubieganiu się o rentę z tytułu niezdolności do pracy, gdzie liczy się nie tylko stopień niezdolności, ale także odpowiednia liczba okresów składkowych i nieskładkowych w konkretnym czasie przed powstaniem niezdolności.

Czy ulga może zabrać ci prawo do emerytury minimalnej?

Aby ZUS podniósł twoje świadczenie do emerytury minimalnej, musisz udowodnić co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych jako kobieta lub 25 lat jako mężczyzna. Okres Ulgi na start nie powiększa tego stażu, bo wtedy nie opłacasz składek emerytalnych.

Może więc zdarzyć się, że na koniec kariery zawodowej zabraknie ci właśnie tych 3–4 miesięcy stażu, które „zaoszczędziłeś” na początku działalności. W takiej sytuacji ZUS nie podniesie emerytury do poziomu minimalnego, a różnica w wypłacie co miesiąc będzie odczuwalna do końca życia.

Renta z tytułu niezdolności do pracy a okres ulgi

Przy przyznawaniu renty z tytułu niezdolności do pracy ZUS bada, czy spełniasz wymagania dotyczące okresów składkowych i nieskładkowych w odpowiednim czasie przed dniem powstania niezdolności. Jeśli częściowa niezdolność pojawi się w okresie korzystania z ulgi, a od twoich ostatnich okresów składkowych minęło już ponad 18 miesięcy, możesz dostać odmowę przyznania renty.

Ryzyko rośnie, gdy ktoś ma poszatkowany przebieg zatrudnienia, z dłuższymi przerwami między etatami a działalnością gospodarczą. Wtedy 6 miesięcy bez składek może „przesunąć” daty tak, że formalne warunki do renty przestaną być spełnione, mimo realnej niezdolności do pracy.

Ulga na start nie liczy się do stażu emerytalnego. Oszczędzasz dziś na składkach, ale rezygnujesz z części przyszłych świadczeń z ZUS.

Kiedy Ulga na start bywa szczególnie niekorzystna?

Ulga na start nie jest obowiązkiem. To przywilej, z którego możesz, ale nie musisz korzystać. Są sytuacje, w których rezygnacja z niej i przejście od razu na mały ZUS ze składkami społecznymi będzie rozsądniejszym wyborem niż oszczędzanie tych kilkuset złotych miesięcznie.

Dotyczy to w szczególności osób, które już teraz mają niestabilną sytuację zdrowotną, planują ciążę lub mają niewielki staż ubezpieczeniowy i liczą każdy miesiąc do emerytury lub potencjalnej renty.

Przypadki, gdy ulga może bardziej zaszkodzić niż pomóc

W praktyce można wskazać kilka typowych scenariuszy, w których Ulga na start niesie wysokie ryzyko. Zanim z niej skorzystasz, warto przeanalizować, czy któryś z nich nie dotyczy twojej sytuacji:

• masz za sobą długie przerwy w ubezpieczeniach i niewielki łączny staż do emerytury,
• planujesz ciążę lub wiesz, że może się pojawić w najbliższych miesiącach,
• pracujesz w branży o dużym ryzyku wypadku przy pracy,
• chorujesz przewlekle i ryzyko dłuższych absencji zdrowotnych jest podwyższone.

W każdej z tych sytuacji brak świadczeń z ZUS może być dotkliwszy niż kilkaset złotych oszczędności miesięcznie. Dla części osób rozsądniej jest od razu wejść w system składek społecznych i zrezygnować z ulgi, niż później żałować braku zasiłku lub niższej emerytury.

Czy opłaca się rezygnować z ulgi wcześniej?

Nie musisz wykorzystywać pełnych 6 miesięcy Ulgi na start. Przepisy pozwalają zrezygnować z niej w dowolnym momencie, po prostu poprzez zgłoszenie się do ubezpieczeń społecznych na druku ZUS ZUA i wyrejestrowanie z ubezpieczenia zdrowotnego z kodem 05 40. Od kolejnego miesiąca możesz płacić obniżone składki przez 24 miesiące, czyli korzystać z tzw. małego ZUS.

Takie „przejście” ma sens na przykład wtedy, gdy na początku działalność jest tylko testem rynku, ale po 2–3 miesiącach widzisz, że firma się rozwija i chcesz mieć już pełny pakiet ochrony z ZUS. Czasem wcześniejsza rezygnacja z ulgi pozwala też „złapać” odpowiedni okres do zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego wtedy, gdy wiesz, że niedługo możesz z nich skorzystać.

Jak porównać Ulgę na start z innymi formami ZUS?

Wielu przedsiębiorców patrzy tylko na wysokość miesięcznych składek, pomijając to, co tak naprawdę za nie dostają. Dobrze jest zestawić Ulgi na start z małym ZUS i pełnym ZUS nie tylko kwotowo, ale też pod kątem zakresu ubezpieczenia.

Poniższa tabela pokazuje uproszczone porównanie trzech sytuacji: Ulga na start, mały ZUS przez 24 miesiące oraz standardowe pełne składki po tym okresie. Warto porównać, jak zmienia się zarówno poziom kosztów, jak i zakres twojej ochrony w ZUS.

Widzisz tu wyraźnie, że Ulga na start oferuje najniższe koszty, ale też najsłabszą ochronę. Mały ZUS to kompromis między obciążeniem finansowym a bezpieczeństwem socjalnym, a pełny ZUS – najwyższy koszt przy największym zakresie zabezpieczenia i odkładanych środków.

Czy zawsze warto maksymalnie ciągnąć każdą ulgę?

Wielu przedsiębiorców przyjmuje automatycznie, że skoro istnieje jakakolwiek ulga, trzeba z niej korzystać na 100%. To pułapka myślenia wyłącznie kategorią bieżących kosztów. Czasem znacznie lepiej jest „odpuścić” sobie kilka miesięcy niższych składek, żeby zabezpieczyć dochód w razie choroby czy wyższą emeryturę.

Jeśli nie jesteś pewien, czy lepsza będzie dla ciebie Ulga na start, czy od razu wejście w mały ZUS, warto policzyć oba warianty w liczbach. Trzeba zestawić oszczędność na składkach z potencjalną utratą świadczeń, których kwoty potrafią być wielokrotnie wyższe niż sama ulga.